Les 1 De correctietekens
Correctietekens zijn verwijstekens die in de grafische industrie worden gebruikt. Deze tekens zijn ontworpen om tekstcorrecties zo begrijpelijk mogelijk te noteren zodat deze snel en accuraat kunnen worden uitgevoerd.
Er zijn tekens die uitsluitend in de tekst zelf worden aangebracht omdat ze zonder meer begrijpelijk zijn (b.v. het teken voor het weghalen van een letter). Daarnaast bestaan er verwijstekens die in de tekst worden aangebracht en in de marge worden verklaard, ter hoogte van de regels waarin zich de fouten bevinden.
Wij adviseren om de tekens met behulp van een kopieerapparaat te vergroten en af te drukken op stevig papier.
Opdracht voor deze week:
Neem een groot verhaal uit de krant en corrigeer de tekst met gebruikmaking van de correctietekens.
Les 2 De allernieuwste spelling
De lijst op de website van het Taaluniversum geeft een overzicht van de trefwoorden in de Woordenlijst die in vergelijking met 1995 van spelling veranderd zijn.
Een kleine duizend trefwoorden hebben een verandering in schrijfwijze ondergaan, op een totaal van ruim 100.000 woorden.
De woorden zijn telkens ondergebracht onder de rubrieken en de regels uit de leidraad (de beginselen van de Nederlandse taal).
Een zeer handig naslagwerk met een duidelijke uitleg over de allernieuwste spelling is de Van Dale Praktijkgids Spelling 2005
Opdracht voor deze week:
Probeer de spellingswijzigingen (en vooral de regels erachter) te begrijpen.
Neem ook de beginselen van de Nederlandse taal (de hele leidraad dus) nog eens goed door. We nemen aan dat u die kent, maar wellicht zijn er regels weggezakt.
NB
Onze Taal, enkele landelijke kranten en de NOS hebben een Wit Boekje uitgegeven als tegenwicht voor het Groene Boekje van de Taalunie. Wij houden ons vooralsnog aan het Groene Boekje, behalve als we opdracht krijgen om dat niet te doen.
Les 3 Wijzigingen bijhouden in Word
Wanneer u een Word-tekst moet corrigeren, kunt u uw correcties in de tekst aanbrengen met de functie Wijzigingen bijhouden. U vindt deze optie onder het tabblad Extra. U kunt ook opmerkingen plaatsen bij specifieke zinnen/zinsdelen. Voeg een opmerking in door de betreffende tekst te selecteren en te kiezen voor Invoegen – Opmerking.
Op deze plek treft u een Word-document aan waar enkele fouten in zijn gestopt (bron: nu.nl).
Download het document en verbeter de tekst met behulp van de functie Wijzigingen bijhouden.
Hier de fouten die wij vonden. Wellicht hebt u er nog meer aangetroffen?
Les 4 Verkeerd gespelde woorden
Vandaag gaan we – heel saai – woordjes leren.
Natuurlijk hebben we bij het corrigeren altijd het Groene Boekje bij de hand, maar je kunt niet élk woord opzoeken. Daarom is het van belang een zo groot mogelijke woordenkennis te krijgen.
Leer de Spellingproblematische woorden, afkortingen en woordgroepen in Gids voor de Eindredacteur en De dubbele duizend dicteewoorden van Onze Taal.
Let op. De woorden staan in de spelling van 1995.
Beantwoord daarom óók de volgende vraag:
Welke woorden worden anders geschreven sinds de spelling van 2005/2006?
Maak – als u het niet zeker weet – gebruik van de Omspeller.
Les 5 Interpunctie
Beter dan Wim Daniëls het doet in Gids voor de Eindredacteur kunnen we het niet uitleggen.
Lees in hoofdstuk 2 het kopje RED 2 (Juiste interpunctie) – blz. 28 t/m 36. Hier worden alleen de lastige kwesties behandeld. We gaan ervan uit dat u de basisregels kent.
Lees vervolgens met een rood pennetje in de hand enkele pagina’s in een dagblad en kijk hoe het gesteld is met de interpunctievaardigheid van de journalisten. Wat valt u op?
NB
Let er ook op dat bij citaten de sluitende aanhalingstekens áchter punten en komma’s komen, en niet ervoor!
Les 6 Lange zinnen reorganiseren
Alhoewel lange zinnen niet altijd onduidelijk hoeven te zijn, moet u wel alert zijn op fouten. Vaak is het niet de lengte zelf, maar de problematische opbouw die voor moeilijkheden zorgt.
Lees in het boek De tekstdokter de hoofdstukken 1 en 2. Deze hoofdstukken gaan respectievelijk over Lange of ingewikkelde zinnen reorganiseren en over Woorden op de verkeerde plaats.
Zoek een tekst (van uzelf of van een ander) die nogal wat doorwoekerende zinnen bevat en redigeer deze aan de hand van het zojuist geleerde.
Les 7 Het CCC-model van Renkema
Tekstcorrectie en eindredactie liggen dichtbij elkaar. Vaak vraagt een opdrachtgever of je een tekst wilt corrigeren, maar eigenlijk bedoelt hij of zij of u de tekst geschikt wilt maken voor een bepaalde doelgroep: redigeren dus.
Het door Jan Renkema ontwikkelde CCC-model is heel geschikt om een tekst snel en goed te ‘diagnosticeren’.
Op de website van Hendrikx Van der Spek vindt u uitleg over het model.
Download vervolgens de folder Bent u ziekenfonds of particulier? die enkele maanden voor het invoeren van de Nieuwe Zorgverzekering in Nederland werd verspreid en bekijk deze folder aan de hand van het CCC-model.
Wat is uw analyse?
PS1 Het RED-model voor eindredactie dat Wim Daniëls gebruikt in Gids voor de Eindredacteur is afgeleid van het CCC-model van Jan Renkema.
PS2 Een andere handige checklist voor eindredacteuren vindt u hier.
Les 8 Naslagwerken en andere onzin 
Zoals u wel gemerkt zult hebben in deze cursus, verwijzen we vaak naar het Taaluniversum. Deze website van de Nederlandse Taalunie is een bron van gratis informatie.
We willen u ook nog even wijzen op de lijst van aardrijkskundige namen die op deze website vermeld staat.
Een tekstcorrector/eindredacteur heeft behoefte aan dit soort naslagwerken, zeker als hij of zij freelance werkt. Je weet immers nooit wat je morgen ter correctie aangeboden krijgt.
Opdracht voor deze week:
Catalogiseer uw naslagwerken (vaak hebt u er meer dan u denkt) en zet ze dichtbij uw werkplek. Zijn er nog naslagwerken die u mist?
Het is ook handig als u een telefax ter beschikking heeft, hoewel het merendeel van de documenten de laatste jaren per e-mail binnenkomt. Wij hebben naast een fax ook een (gratis) XOIP-nummer om faxen te ontvangen via de computer. Een gratis doorschakelnummer is voor correctoren die thuis werken trouwens ook érg handig. En natuurlijk móet een freelance tekstcorrector een eigen website hebben. Wij hebben ons domein vastgelegd via Lycos, waarmee we zeer prettige ervaringen hebben.
Les 9 Verwijswoorden
Riemer Reinsma schrijft in De tekstdokter:
Verwijswoorden zijn een soort zaakwaarnemers. Ze verwijzen naar een woord of woordgroep (antecedent) binnen de tekst. Meestal slaan ze terug op een persoon of zaak die in de voorafgaande tekst al genoemd is.
Opdracht: Lees hoofdstuk 8 van De tekstdokter – Verwarrende Verwijswoorden
Bekijk vervolgens een tekst (bijvoorbeeld notulen, een verslag of een kort verhaal) kritisch. Is het duidelijk waar alle verwijswoorden naar verwijzen?Labels: cursus corrigeren, tekstdokter riemer reinsma
Les 10 Drukproeven corrigeren
Als u wordt gevraagd een drukproef te corrigeren, krijgt u een opgemaakte versie van een boek/folder/tijdschrift voorgelegd. U controleert de juiste afbreking van woorden aan het eind van de regels, nummering (opeenvolgend, juiste plek?), consistentie van lettertypen, juiste onderschriften van foto’s etc.
Simpelweg komt het erop neer dat er nadat u uw correctie heeft uitgevoerd geen enkele fout meer in de informatiedrager zit: noch in de tekst, noch in de lay-out.
Een complete checklist vindt u in De Redactiewijzer van P.J. van der Horst (op moment van schrijven helaas niet leverbaar).
Opdracht voor deze week:
Neem een personeelsblad, een blad van een woningbouwvereniging of verzekeraar o.i.d. en kijk of u opmaakfouten tegenkomt. Corrigeer de tekst vervolgens op spel-, grammatica- en stijlfouten en onjuist gebruik van interpunctie. Maak gebruik van de correctietekens.
Als het blad veel fouten bevat, is het misschien een idee om de gecorrigeerde versie aan de uitgever te zenden met een vriendelijk briefje waarin u uw diensten aanbiedt.Labels: cursus tekstcorrectie, tekstredactie
Les 11 Het beoordelen/corrigeren van websites
Soms zult u het verzoek krijgen een website te beoordelen. Afhankelijk van de precieze opdracht kijkt u dan o.m. naar de volgende punten:
# Is het duidelijk met welk doel de website is gemaakt?
# Zijn er spel-, grammatica- of interpunctiefouten?
# Is het taalgebruik helder en concreet?
# Is de informatie accuraat en goed gedocumenteerd?
# Werken alle hyperlinks?
# Zijn de titels van knoppen en hyperlinks duidelijk?
# Is de tekst opgebouwd uit korte blokken?
# Heeft de tekst een kop en tussenkoppen?
# Staan de vaste afbeeldingen/logo’s op de verschillende pagina’s op dezelfde plaats?
# Is aangegeven wanneer de pagina voor het laatst is bijgewerkt?
# Is de informatie op de website actueel?
# Bevat de site een e-mailadres, postadres en telefoonnummer?
# Is de website geschikt voor alle veelgebruikte browers*?
Opdracht: Beoordeel de website Bobjijofbobik.nl op bovengenoemde punten. Analyseer de fouten en schrijf vervolgens een advies voor de makers van de website.
Als u zich wilt specialiseren in het beoordelen van de gebruiksvriendelijkheid van websites, adviseren we u de boeken Handboek Website Usability en Checklist voor goede websites te bestuderen.
Les 12 Notatie van getallen
Er zijn geen harde regels voor de notatie van cijfers en getallen. Mensen die samen aan een tijdschrift of boek werken, moeten hierover afspraken met elkaar maken, waaraan ze zich vervolgens houden.
De meest voorkomende afspraken zijn:
Getallen beneden de twintig, tientallen tot en met negentig, honderdtallen tot en met negenhonderd, duizendtallen tot en met negenduizend en de getallen honderdduizend, miljoen en miljard worden volledig uitgespeld. (De tussenliggende getallen zoals 89, 978, 10.456 etc. worden dus wel in cijfers geschreven.)
Uitzonderingen worden gemaakt bij data, bij paginanummers, bij getallen met cijfers achter de komma en bij technische of statistische teksten.
Lees verder wat Wim Daniels hierover schrijft op de pagina’s 39 en 40 in Gids voor de eindredacteur.
Lees ook de daaropvolgende informatie over het schrijven van procenttekens, afkortingen, namen, titulatuur, literatuurverwijzingen en noten.
——————————————————————-
Tot slot krijg je als corrector ook nog wel eens de vraag om een trefwoordenregister te maken. Wij nemen die opdrachten niet aan, want het is een heidens karwei.
In het boekje ‘Eureka, handleiding voor het samenstellen van registers’ (Samsom, 1999) citeert de auteur Cross, die stelt dat het handmatig maken van een register voor een gemiddeld boek van 200 pagina’s 35 tot 40 uur kost. Dit is afgezien van het lezen van het boek en het invoeren en redigeren van het register. Een boek van 600 woorden kost meer dan 3x zoveel. De praktijk leert dat geen enkele uitgever daar zoveel geld voor over heeft.
——————————————————————
Wilt u zich verder specialiseren in het (eind)redactieproces probeer dan het Handboek Redactie te pakken te krijgen. Het is niet goedkoop, maar u zult er uw hele werkzame leven plezier van hebben.